نوشته‌اند ، حاصل كوشش‌ها و روشهاى پيش رفته دريانوردى ايرانيان و اقيانوس پيمائى آنان در زمان شاهنشاهى ساسانى و يا روشن‌تر بگوئم دنباله آنست . در آغاز يادآور شديم كه كار دريانوردى در خليج فارس بروزگار شاهنشاهى ساسانى رواج بسيار داشت ، و ناويان ايران حاكم راستين خليج فارس و اقيانوس هند و درياهاى پيوسته آن بودند . آن فاهين AN - FA - HIEN كه از بودائيان ايرانى و اشكانى نژاد بود ، بين سالهاى 405 تا 410 ميلادى برابر با 964 تا 969 شا . براى بدست آوردن كتابهاى اصيل زهد و سلوك بودائى به شمال هند سفر كرده ، و از سفر خود سفرنامه‌اى برجا گذاشته است مىنويسد : « 268 » » وقت معمولى براى سفر از جاوه تا كانتون 50 روز است « 269 » با توجه باينكه سفر فاهين بچين در آغاز سده پنجم ميلادى انجام گرفته است ، و در اين هنگام هنوز سفر دريائى مستقيم بين ايران و چين آغاز نگرديده بود . بنابراين فاهين بايستى با كشتىهاى چينى سفر خود را انجام داده باشد . اى تسينگ فاصله بين كانتون تا سوماترا را با يك كشتى ايرانى در مدت بيست روز طى كرده است . وى مينويسد : در آغاز پائيز 671 م . به شهر كوانتونگ آمدم ، و از آنجا روز برخورد خود را بادارند يك كشتى پوسه ( پارسى ) براى سفر بسوى جنوب تعيين كردم . سرانجام از كرانه كوانك چوبه كشتى درآمدم « 270 » و از آنجا بسوماترا رفتم . اين سفر زمانى كوتاه ( حدود نيم قرن ) پس از هجوم تازيان بايران ، و واژگون شدن شاهنشاهى ساسانى انجام گرفته است . با وجود آنكه در اين زمان در ايران كشتار و آشوب و شهرسوزى و تاراج همچنان ادامه داشت . مىبينيم كه بازرگانان و ناخدايان ايرانى ، كار سفرهاى دريائى بچين را هم‌چنان برابر

--> ( 268 ) - كتاب تاريخ اجتماعى ايران در عهد باستان دكتر محمد جواد مشكور ص 328 . ( 269 ) - دريانوردى ايرانيان دكتر هادى حسن . ( 270 ) - دريانوردى عرب ص 62 .